Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuz eklemini saran kapsülün iltihaplanıp kalınlaşması ve büzüşmesidir. Sonuçta omuz hem ağrır hem de hareket açıklığını kaybeder. Ayırt edici özelliği, hastanın kolunu kendisinin kaldıramadığı gibi başkası da kaldıramamasıdır — kısıtlılık kas kaynaklı değil, kapsül kaynaklıdır.
En sık 40-60 yaş arasında, kadınlarda ve diyabeti olanlarda görülür.
Üç evre ve her evrenin kuralı
1. Dondurucu evre (2-9 ay) — ağrı baskın
Ağrı giderek artar, geceleri uykudan uyandırır, etkilenen tarafa yatılamaz. Hareket kaybı yeni başlamıştır.
Bu evrede yapılması gereken: ağrıyı kontrol etmek. Agresif germe ve zorlamalı mobilizasyon bu dönemde iltihabı artırır ve süreci uzatır. Ağrısız sınırlar içinde hareket, sarkaç egzersizleri ve uyku pozisyonu düzenlemesi öne çıkar.
2. Donmuş evre (4-12 ay) — sertlik baskın
Ağrı azalır, kısıtlılık belirginleşir. Saç taramak, arkadan sütyen bağlamak, arka cebe uzanmak zorlaşır.
Bu evrede yapılması gereken: hareket kazanmak. Manuel terapi, eklem mobilizasyonu ve ilerleyici germe programı esas tedavidir. Bu evrede kararlı çalışmak süreyi kısaltır.
3. Çözülme evresi (6-24 ay) — geri kazanım
Hareket kendiliğinden ve tedaviyle kademeli olarak geri döner.
Bu evrede yapılması gereken: kuvveti ve omuz kuşağı kontrolünü geri kazanmak, kalıcı kısıtlılık bırakmamak.
En çok hangi hareket kaybolur?
Donuk omuzda kayıp belirli bir sırayla olur: önce dışa döndürme (kolu vücuttan uzağa çevirme), sonra yukarı kaldırma, en son içe döndürme. Dışa döndürmenin belirgin kısıtlı olması donuk omuzu omuz sıkışma sendromundan ayıran en kullanışlı bulgudur.
Risk faktörleri
- Diyabet — en güçlü ilişki; diyabetlilerde daha sık ve daha uzun seyreder
- Tiroid hastalıkları
- Uzun süreli hareketsizlik: kırık sonrası askı, ameliyat sonrası kol kullanmama
- Önceki omuz yaralanması
- Kalp hastalığı, Parkinson
Fizyoterapi neler içerir?
Elle uygulama: Kapsülün kısıtlı bölümlerine yönelik eklem mobilizasyonu. Özellikle donmuş evrede dışa döndürme ve yukarı kaldırma yönlerinde dereceli uygulanır.
Germe programı: Uzun süreli, düşük şiddetli germe — kısa ve sert zorlamadan daha etkilidir. Her yön için 30 saniye, günde birkaç kez.
Kuvvetlendirme: Rotator manşet ve kürek kemiği kasları, ağrı azaldıkça devreye girer.
Ev programı: Donuk omuzda klinik seanstan çok, günde birkaç kez tekrarlanan ev programı sonucu belirler.
Evde uygulanabilecek dört egzersiz
1. Sarkaç (Codman) Sağlam elinizle masaya yaslanın, etkilenen kolu serbest sarkıtın. Gövdeyi hafifçe hareket ettirerek kolun öne-arkaya ve dairesel salınmasını sağlayın. Kolu kas gücüyle değil, gövde hareketiyle sallayın. Her yön 30 saniye.
2. Sopa ile dışa döndürme Sırtüstü yatın, dirsekler 90 derece bükülü ve gövdeye yapışık. Sağlam kolla bir baston veya süpürge sapını tutup etkilenen kolu dışa doğru itin. Ağrının başladığı noktada durun, 20-30 saniye bekleyin.
3. Duvarda parmak yürütme Duvara dönük durun, parmaklarınızı duvarda yukarı doğru yürütün. Omuzu kaldırmadan, gidebildiğiniz yere kadar. 10 tekrar.
4. Havlu ile içe döndürme Havluyu sırtınızdan çapraz tutun. Üstteki sağlam elle havluyu yukarı çekerek alttaki etkilenen kolu sırtta yukarı taşıyın. 20-30 saniye.
Germede hedef "hafif gerginlik"tir. Keskin ağrı sınırı aşıldığını gösterir.
Ne kadar sürer?
Toplam süreç çoğunlukla 1-3 yıl arasıdır. Düzenli fizyoterapi ve ev programı bu süreyi kısaltır, kalıcı hareket kaybı riskini azaltır. Diyabetli hastalarda süreç daha uzun seyreder ve kan şekeri kontrolü tedavinin bir parçasıdır.
Diğer seçenekler
- Kortikosteroid enjeksiyonu: Özellikle ağrılı dondurucu evrede ağrıyı hızla azaltır ve fizyoterapiye katılımı mümkün kılar. Fizyoterapiyle birlikte uygulandığında tek başına uygulanmasından daha etkilidir.
- Hidrodilatasyon: Kapsülün sıvı ile genişletilmesi.
- Cerrahi (kapsüler gevşetme): Uzun süreli, dirençli olgularda düşünülür; sonrasında yoğun rehabilitasyon gerekir.
Sık sorulan sorular
Kendiliğinden geçer mi? Çoğu olguda zamanla düzelir, ancak tedavisiz bırakılanların bir bölümünde kalıcı hareket kısıtlılığı kalır. Süreci yönetmek hem süreyi kısaltır hem sonucu iyileştirir.
Neden geceleri daha çok ağrıyor? Yatar pozisyonda eklem içi basınç ve kapsül gerginliği artar. Sırtüstü yatıp kolun altına yastık koymak, etkilenen tarafa dönmemek gece ağrısını azaltır.
İki omuzda birden olur mu? Aynı anda iki taraflı olması seyrektir; ancak bir omuz iyileştikten sonra diğerinde görülme olasılığı normal popülasyona göre yüksektir. Diyabetlilerde bu risk daha belirgindir.
Ağrıdan kolumu hiç kullanamıyorum, dinlendirmeli miyim? Tam hareketsizlik kapsül kısalmasını hızlandırır. Ağrısız sınırlar içinde günlük kullanım sürdürülmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Omzunuzda hareket kısıtlılığı varsa Antalya Muratpaşa'daki kliniğimizde evre değerlendirmesi için randevu alabilirsiniz.